De wereld van recht en conflictbegeleiding is de afgelopen jaren fundamenteel in beweging gekomen. Waar het juridische domein lange tijd werd gekenmerkt door hiërarchie, formele procedures en een sterke focus op beslissingen, ontstaat nu steeds meer ruimte voor samenwerking, communicatie en duurzame oplossingen. Die verschuiving raakt de kern van het vak. Juridisch professional zijn betekent vandaag de dag méér dan het beheersen van regels en procedures; het vraagt om het vermogen om mensen te begeleiden in complexe menselijke dynamiek.
Het recht als middel, niet als startpunt
Het recht werd traditioneel vooral ingezet om geschillen te beslechten: een rechter hakt een knoop door, er is een winnaar en een verliezer, en het dossier kan dicht. In veel situaties functioneert dat prima. Maar juist in conflicten waarin mensen na afloop met elkaar verder moeten — in families, ondernemingen of samenwerkingsverbanden — schiet dit model tekort.
In de praktijk blijkt dat conflicten zelden uitsluitend juridisch van aard zijn. Ze gaan over belangen, communicatie die is vastgelopen, erkenning die ontbreekt en emoties die niet zijn uitgesproken. In het huidige maatschappelijke en economische klimaat groeit daarom de behoefte aan oplossingen die niet alleen juridisch correct zijn, maar ook relationeel en praktisch houdbaar. Dat vraagt om juridische professionals die verder kijken dan het juridische kader alleen.
De opkomst van oplossingsgericht en integraal werken
Die ontwikkeling zien we terug in de groei van mediation en andere vormen van integrale conflictaanpak. Juridische vraagstukken maken steeds vaker deel uit van een groter geheel: teams die samen verder moeten, families die met elkaar verbonden blijven, organisaties die hun continuïteit willen waarborgen.
Oplossingsgericht werken vraagt om een samenhangende benadering waarin:
- juridische analyse wordt verbonden met psychologische sensitiviteit;
- communicatievaardigheden niet aanvullend, maar fundamenteel zijn;
- processen zó worden ingericht dat zij ruimte bieden voor werkbare en gedragen uitkomsten.
De juridische professional wordt daarmee niet alleen jurist, maar ook regisseur van het proces waarbinnen oplossingen kunnen ontstaan.
Van adviseren naar begeleiden
Deze verschuiving betekent geen afscheid van juridische expertise — integendeel. Juist een stevig juridisch fundament is noodzakelijk. Het verschil zit in het moment en de manier waarop die expertise wordt ingezet. Waar het recht vroeger vaak het startpunt en eindpunt van het proces was, fungeert het nu steeds vaker als kader waarbinnen partijen zelf tot afspraken komen. Het juridische kader is daarbij niet rigide, maar functioneert als een ordenend en faciliterend geheel, eerder regelend dan dwingend.
Dat vraagt om een ander professioneel repertoire. Vaardigheden als actief luisteren, doorvragen en procesregie worden essentieel. Niet luisteren om te reageren, maar om werkelijk te begrijpen. Niet direct oplossingen aandragen, maar ruimte creëren waarin partijen hun eigen inzichten ontwikkelen. Communicatie wordt daarmee geen ‘soft skill’, maar een methodisch instrument.
In mediation zie je hoe krachtig dit kan zijn. Door zorgvuldig te luisteren en te spiegelen, ordenen mensen hun eigen gedachten, ontstaat inzicht en verschuift het conflict. Oplossingen die daaruit voortkomen, worden beter gedragen en blijken duurzamer dan opgelegde beslissingen.
Juridische professional als academisch én praktijkgericht vakmens
Voor advocaten, notarissen, mediators en juridisch adviseurs betekent deze ontwikkeling een uitnodiging tot voortdurende professionele groei. Niet alleen in juridische kennis, maar juist ook in gespreksvoering, onderhandeling en procesinrichting. Juridische expertise en mediationvaardigheden zijn geen alternatieven voor elkaar; ze versterken elkaar.
Goede opleidingen en masterclasses spelen hierin een sleutelrol. Door theorie en praktijk te verbinden, en recht te combineren met inzichten uit communicatie en psychologie, worden juridische professionals toegerust voor de complexiteit van de hedendaagse praktijk. Niet door losse technieken aan te leren, maar door te werken vanuit een samenhangende, methodisch sterke basis.
Tot slot
Het juridische landschap verandert omdat de samenleving verandert. Relaties worden complexer, belangen zijn meer verweven en de behoefte aan begrip en samenwerking groeit. De juridische professional die daarop inspeelt, overstijgt een louter juridisch perspectief. Hij of zij creëert ruimte voor inzicht, herstel en duurzame afspraken.
dr. mr. Fred Schonewille
is een ervaren mediator, gespecialiseerd in mediation bij nalatenschappen, familiebedrijven, scheiding en premarital mediation, mede-oprichter van zowel Hoefnagels Academie als Henri La Fontaine Academie.
Fred deelt verdiepende artikelen over de mediationpraktijk, waar hij ingaat op thema’s rondom mediation, nalatenschappen, scheiding en familiebedrijven. Met actuele voorbeelden en een frisse blik belicht bij veelvoorkomende vraagstukken of onderwerpen die in veel mediations een rol spelen.